Ως άλλες Ιφιγένειες ή Σέντνας…
Η 25η Νοεμβρίου, εκτός από ημέρα γιορτής της Αγίας Αικατερίνης, είναι και Παγκόσμια Ημέρα Εξάλειψης της Βίας κατά των Γυναικών. Το θέμα αυτό πάει πολύ, μα πολύ πίσω στον χρόνο… Πρώτη η μυθολογία το έχει αγγίξει. Αλήθεια ή Μύθος; Ή μήπως Αλήθεια ειπωμένη ευφάνταστα ώστε να γίνει πιο «εύπεπτη»… Διότι πως να χωνέψει ο άνθρωπος τη προδοσία και τη βία που αυτή περιέχει, από όπου κι αν προέρχεται, μα ακόμα περισσότερο από αγαπημένα πρόσωπα όταν αυτά λυγίζουν και ταλανίζονται από τις μύριες όσες εσωτερικές συγκρούσεις τους; Όταν ταλαντεύονται ανάμεσα στα «πρέπει» και «έτσι είναι» και στο τι νιώθουν μέσα τους και ποιο είναι το αγαθόν; Είδα πρόσφατα την Ιφιγένεια του Μιχάλη Κακογιάννη. Μια ταινία του 1977.
Μια θυσία
Η Ιφιγένεια έρχεται στην Αυλίδα. Νομίζει ότι θα παντρευτεί τον πανέμορφο Αχιλλέα. Η μητέρα της, η Κλυταιμνήστρα, είναι κατενθουσιασμένη και αγχωμένη για τις ετοιμασίες ενός τέτοιου βασιλικού γάμου. Και ο Αγαμέμνων, ο πατέρας, που έχει λάβει από τον μάντη Κάλχα τον χρησμό ότι άνεμος ούριος για να σαλπάρουν τα πλοία των Ελλήνων για την Τροία δεν πρόκειται να σηκωθεί εάν δεν θυσιάσει την λατρευτή του Ιφιγένεια, παλεύει με το μέσα του. Βρίσκεται ανάμεσα στην αγάπη για την κόρη του και τα «πρέπει» του αρχηγού μια πολεμικής εκστρατείας. Αν μείνουν για πολύ τα στρατεύματα στην Αυλίδα οι άνδρες θα ξεσηκωθούν και δεν το θέλει.
Απόφαση ανάμεσα στην αγάπη και τον πόλεμο. Σύγκρουση ανάμεσα στην αρσενική και τη θηλυκή αρχή. Ό,τι συμβαίνει αιώνες τώρα. Από την εποχή του Ομήρου και ακόμα πίσω. Γι’ αυτό ο Όμηρος δεν ξεπερνιέται ποτέ… Τόσο, μα τόσο επίκαιρος. Ένας κόσμος που ακόμα συνεχίζει να τα βλέπει όλα υπό όρους πολέμου, εκστρατείας, συμφέροντος, ισχύος, κατοχής, διαφθοράς… Για την τιμή ενός άνδρα και μια υπόσχεση που δόθηκε πολύ πριν, στους γάμους της ωραίας Ελένης, από τους τότε υποψήφιους μνηστήρες. Πάνω ακόμα και από την πατρική αγάπη. Άραγε γιατί δόθηκε τότε εκείνη η υπόσχεση; Για την ειρήνη, όπως πίστευαν, ή από έναν ενδόμυχο φόβο για αυτή την ανυπέρβλητη ομορφιά και την δύναμή της; Από την γνώση, ίσως, ότι αυτή η ομορφιά, η γυναικεία ομορφιά, δεν ανήκει τελικά σε κανέναν άνδρα;
Ο Αγαμέμνων όσο κι αν σκίζεται μέσα του, εμμένει στην απόφασή του να θυσιάσει την κόρη παρά τα παρακάλια και τις φωνές της μάνας, της Κλυταιμνήστρας. Ποτέ δεν θα του το συγχωρήσει. Και η Ιφιγένεια δεν είναι το μοναδικό παιδί που της σκοτώνει… Το δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού και η Σπαρτιάτισσα δεν ξεχνά. Άλλωστε, είναι αλλιώς μεγαλωμένη.
Στον βυθό της θάλασσας
Φυσικά, δεν είναι μόνον οι αρχαίοι Έλληνες που μιλούν για την προδοσία της κόρης από τον πατέρα. Στην μυθολογία των Ινουίτ, μιας πολιτιστικής και ιστορικής ομάδας ιθαγενών πληθυσμών της Αμερικής που ζουν στην Αρκτική και την Υποαρκτική περιοχή της Βόρειας Αμερικής και της Ρωσίας, η Σέντνα έγινε θεά της θάλασσας και όλων των πλασμάτων που βρίσκονται μέσα της μετά από μια προδοσία. Όποια εκδοχή του μύθου και να πάρεις -δεν είναι και λίγες- το θηλυκό εμφανίζεται ως η πιο «βολική», ακόμα και δικαιολογημένη, επιλογή εκείνου που πρέπει να θυσιαστεί.
Η Σέντνα, λοιπόν, κατά την πιο γνωστή ιστορία, ήταν μια όμορφη νεαρή κοπέλα που ζούσε με τον πατέρα της. Εκείνος ήθελε να την παντρέψει αλλά η ίδια δεν επιθυμούσε κάτι τέτοιο και έτσι απέρριπτε όλους τους υποψήφιους γαμπρούς. Στο τέλος, κατόπιν πίεσης, δέχθηκε να παντρευτεί έναν άνδρα που απεδείχθη πως δεν ήταν άνθρωπος αλλά ένα πνεύμα-πουλί. Η Σέντνα δεν ήταν ευτυχισμένη και όταν κάποια στιγμή την επισκέφθηκε ο πατέρας της, τον παρακάλεσε να την πάρει πίσω μαζί του. Εκείνος την λυπήθηκε και την πήρε μαζί. Όμως, κατά την επιστροφή τους ο άνδρας της Σέντνα προκάλεσε μια τρομερή καταιγίδα. Η Σέντνα γλίστρησε και πιάστηκε από την άκρη της βάρκας. Στην προσπάθειά της να σωθεί προσπάθησε να σκαρφαλώσει μέσα στο σκάφος αλλά ο πατέρας της, στον πανικό του επάνω, της κόβει τότε τα δάχτυλα με μια κοφτερή μαχαίρα. Η Σέντνα έπεσε μέσα στον ωκεανό και βρέθηκε στον πυθμένα του βαθιά, πολύ βαθιά με μεγάλο πόνο. Από τα κομμένα της δάχτυλα άρχισαν να γεννιούνται και ξεχύνονται μέσα στο νερό όλα τα θαλάσσια πλάσματα.
Η Σέντνα έγινε έτσι η προστάτιδα της θάλασσας και όλων των πλασμάτων της. Λένε πως ο μύθος αυτός τονίζει τη σχέση και την εξάρτηση των ανθρώπων από τη θάλασσα για επιβίωση. Πέρα, όμως, από αυτή την ερμηνεία δεν μπορώ να μην παρατηρήσω και άλλους συμβολισμούς. Όπως έχω ξαναπεί στο annastories.gr, αυτές είναι οι προσωπικές μου απόψεις και ένας δικός μου τρόπος να αποσυμβολίζω ιστορίες, άρα κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να τα δεχθεί.
Οι αναλώσιμες
Οι προδοσίες, μικρές ή μεγάλες, συνέβαιναν και θα συμβαίνουν. Όχι γιατί οι άνδρες, οι πατέρες, δεν αγαπούν, αλλά γιατί έχουν μεγαλώσει σε ένα σύστημα που τους έμαθε, τους έδειχνε και συνεχίζει να το κάνει, ότι οι γυναίκες είναι αναλώσιμες… Καλύτερα να θυσιαστούν αυτές παρά να αλλάξει ο τρόπος που σκεφτόμαστε, που μάθαμε, που δομήσαμε συστήματα και κοινωνίες ολόκληρες επάνω, σε όλο τον κόσμο! Είναι βολικό να θυσιαστούν εκείνες, να φταίνε εκείνες, ακόμα και για την βία που τους ασκήθηκε.
Οι προδοσίες συνεχίζονται από ό,τι εδραιώθηκε κάποτε από τους δυνατότερους ή εκείνους που νόμιζαν ότι ήταν οι δυνατότεροι. Αλλά το θέμα δεν είναι η δύναμη. Το θέμα είναι η ελευθερία να αγαπάμε ειλικρινώς και άνευ όρων και να αναλαμβάνουμε και την ευθύνη για αυτή την ελευθερία. Άραγε η αρσενική αρχή θα τολμήσει να βγει έξω από αυτό που περιμένουν από εκείνην προκειμένου να αναπαράγονται τα παλαιά πρότυπα και πεποιθήσεις; Άραγε η θηλυκή αρχή που γεννά και ανατρέφει θα βρει τη δύναμη να κάνει το ίδιο;
Στο τέλος, τόσο στο μύθο της Ιφιγένειας, όσο και στο μύθο της Σέντνα, η γυναίκα που θυσιάζεται, η γυναίκα που έχει δεχθεί τη βία, δεν χάνεται, δεν ξεχνιέται ποτέ. Η βία δεν μπορεί τελικά να τη σβήσει, να την εξαφανίσει. Αντιθέτως, η γυναίκα ανέρχεται στην θεϊκή της υπόσταση αποκαλύπτοντας την μεγάλη της δύναμη, αυτή που προσπάθησε η βία να χαλάσει… Η θεά Αρτέμιδα κατεβαίνει και παίρνει μαζί της την Ιφιγένεια, ενώ η Σέντνα γίνεται η θεά της θάλασσας γεννώντας όλα τα θαλάσσια πλάσματα, γεμίζοντας με ζωή το νερό, εκεί που έχασε την ζωή της ως γυναίκα.
Παγκόσμια Ημέρα Εξάλειψης της Βίας κατά των Γυναικών. Όταν οι γυναίκες θα πάψουν να θεωρούνται οι αναλώσιμες ίσως να υπάρξει ελπίδα για έναν κόσμο χωρίς θυσίες…
Η αναδημοσίευση φωτογραφιών και κειμένων του blog, επιτρέπεται μόνο έπειτα από άδεια του annastories.gr
